Isa ito sa mga naging pangarap ko noong inosente pa ako sa kamunduhan mundo. Puro paglalaro ng teks lang kasi ang inaatupag ko noon, hindi katulad ngayon na iba na ang nilalaro ko. At kung matatandaan, puro pelikulang Pilipino ang nakalimbag sa mga sinaunang teks. Serye sila na parang komiks na pinutol-putol at kahit anong klaseng pagsunod-sunod ang gawin mo sa kanila, ay hindi mo mabubuo ang pelikula.

Pero dahil inosente pa nga ako noon, pinilit kong pagsunod-sunorin ang mga ito at nagtyagang basahin ang bawat usapan sa teks. Ang cool diba? Nakalulungkot nga lang dahil nasapawan ng mga makabagong teks ang mga sinauna. Ano nga bang laban ng mga action star kina Son Goku at Eugene na may 6 digits na power level? Hay gulay. Hindi tuloy ako nakabuo kahit isang pelikula.

Sino bang hindi nakakakilala kina Lito Lapid, Robin Padilla, Philip Salvador, Bong Revilla Jr., Rudy Fernandez at higit sa lahat ay si Fernando Poe Jr.? Mga kilalang action star ng makabagong henerasyon at nabansagan na ng iba’t ibang pangalan na tanging sa kanila lang ang pagkakakilanlan: Titanic Action Star, Binoy, Daboy at Daking! Inaantay ko na lang na mag action na rin si Dagul at talagang pipilitin kong maging Da One. At ang aking pangalan… DaddyKing!

Magsisimula ang istorya sa isang bida. Isa siyang pangkaraniwang tao at mahirap. At madalas ang kanilang mga karakter ay isang probinsiyano, alalay, mekaniko, kargador, tindero, drayber, guwardya, chairman, tanod, pulis, sundalo, at marami pang iba. At lahat sa mga nabanggit ay pawang may pangkaraniwang pamumuhay lamang, pang-masa ang imahe at tagapagtanggol ng mahihirap. Sa madaling salita, kadalasan sa mga bida ay salat sa karangyaan, walang kapangyarihan (hindi magic powers ah) at kaapi-api.

Pagkatapos biglang mababago ang takbo ng buhay ng bida matapos makabangga ang kontrabida. Kabaligtaran sa estado ng bida, ang kontrabida ay mayaman, nasa kapangyarihan, at maraming goons na tauhan. At dahil sa kapangahasang ginawa ng bida, sa halip na magtuos sila ng lalaki sa lalaki, reresbak ang kontrabida sa mahal sa buhay ng bida - maaaring kamag-anak, kaibigan, anak, magulang, ngunit kadalasan ay ang kanyang ka-labtim. Ang paghihiganti ay maaaring nasa anyo ng pagpapahirap, pagmasaker o kaya ay pagkidnap.

Dahil diyan, magpupuyos sa galit itong bida, manlilisik ang mga mata, mag-iiwan ng kanyang pamatay na linya sa isang eksena at saka maghihiganti sa kontrabida.

Pero hindi ito kakayanin ng bida ng mag-isa. Hindi mawawala ang kanyang sidekick na noo’y inakala ko pa na psychic. Kasi naman, ang sidekick na ito ang siyang chu-chu sa bida at parang alam nito lahat. Tagamasid sa paligid. At kung may ano mang balita tungkol sa kontrabida ay report agad sa bida. Taga supply din si sidekick ng mga kakailanganing armas ni bida. Kadalasan ay bibigyan niya ito ng mahahabang baril - armalite, m16, machine gun at iba pa. Pero hindi mawawala ang kadikit at kasangga ng bida sa pakikipaglaban, ang walang kamatayang kalibre kuwarenta y singko (.45).

Matapang ang bida. Mag-isa niyang susugurin ang hideout ng kontrabida na parang isang superhero na kayang sanggain lahat ng bala, saluhin ang mga granada at ibalik sa mga goons ng kontrabida. Ang lugar na pagtutuusan ay maaaring isang abandonadong gusali, pabrika, warehouse o bodega. Nakapaligid ang lahat ng goons ng kontrabida sa buong gusali. Kumpara sa kuwarenta y singko ng bida, puro mahahabang baril ang dala ng mga goons. Kung tutuusin, walang binatbat ang bitbit ng bida kumpara sa mga goons. Pero diyan tayo nagkakamali.

Dahan dahang papasok ang bida. Ngunit masosorpresa ang mga goons sa pagdating niya. Sa oras na madatnan ang bida, magsisimula na ang putukan. Kung rat-ta-ta-ta-tat ang sa mga goons, bang-bang-bang naman ang sagot ng bida. Sa simula ng sagupaan, mamamayagpag itong si bida. Hindi pa nakakakalabit ang mga goons, nakabulagta na sila. Ganyan kalupit sa barilan si bida. Kung sa Wanted ay lumiliko ang bala, ang baril ng bida, hindi nauubusan ng bala!

Sa sandamakmak na goons na ang napatumba ng bida, wala pa rin siyang tama. Kahit nagpagulong gulong na siya, nagpatalon talon at nagpatambling tambling, wala pa rin siyang galos o kahit gasgas. Hanggang sa makaharap niya ang lider ng mga goons, na tulad ng mga alipores niya ay naka leather jacket at kung walang balbas, may bigote ala Paquito Diaz. Ito na rin ang huling linya ng depensa ng kontrabida.

Makukuha pang magchikahan ng mga ito. Magbabatuhan pa sila ng ilang maaanghang na salita. Kung tutuusin, ito na ang climax ng pelikula. Magbobolahan. Mag-uutuan. Magyayabangan. Dito pa lang magpapalit ng magasin ng baril ang bida. Reload kung baga. At pagkatapos maubusan ng sasabihin, simula na ng giyera. Tulad ng nauna, kung rat-ta-ta-ta-tat sa goons, bang-bang-bang pa rin ang sagot ng bida. Sa pagkakataon ding ito, masusugatan ng husto ang bida. At sa unang pagkakataon, naubusan ng bala ang baril niya.

Duguan na ang bida. Dahil alam ng lider ng mga goons na wala ng pag-asa ang bida, lalapitan niya ang nakahandusay na bida. Habang papalapit, tatawa ito ala Paquito Diaz ulit, saka magtatangkang tapusin na ang bida. Pero alam nating lahat na hindi yan pwede. Dahil may nakakalat na baril sa tabi ng bida. Bigla siyang kikilos. At biglang babagal ang mga eksena. Dahil slow motion, mabibigla ang lider ng mga goons at bago pa niya makalabit ang gatilyo, naunahan na siya ng bida. Bang! Sa isang bala, patay ang lider ng mga goons! At dahil wala nang pag-asa, saka susuko ang kontrabida.

At diyan matatapos ang istorya.

Ganito ang ikot ng mga pelikulang aksyon dati. Kung baga, iisa lang ang tema at isa lang din ang patutunguhan ng istorya. May iilan din naman na nangangahas na baguhin ng kaunti ang daloy ng kwento. Pero sa kabuuan, parang ganun din. Sa hinaba-haba man ng prusisyon, sa barilan din ang tuloy. At kadalasan ay buhay pa rin ang bida sa katapusan ng istorya.

Sa kasalukuyan, madalang na tayong makapanuod sa sinehan ng mga ganitong klase ng pelikula. Sumabay na rin sa pagbabago ang mga pelikulang Pilipino. Kung mayroon man, may halo na ito ng modernisasyon at pantasya. Isa lang ang kapansin-pansin na nanatili at mula noon ay hindi nagbago at napapanood pa rin natin hanggang ngayon…

…ang sangka-pulisan, na dadating kung kailan tapos na ang bakbakan.

“Oo! Inaamin ko, saging lang kami! Pero maghanap ka ng puno… sa buong Pilipinas, saging lang ang may puso. SAGING LANG ANG MAY PUSO!

–Mark Lapid, Tatlong Baraha (2006)

Batang kalye ako. Maliban sa pagtakas sa ina ko tuwing pinapatulog niya ako tuwing hapon, wala akong ibang ginawa noong kabataan ko kundi maglaro sa kalsada, lalo na kapag bakasyon. At mula nang matuto akong magdamit kapag naliligo sa ulan hanggang s matuto akong mag brip, ibat-ibang klaseng laro na ang kinagisnan ko. Narito ang ilang sa kanila.

Langit Lupa - hindi ko alam kung sinong nakaimbento ng larong ito pero marahil isa na ito sa mga pinakaklasikong larong Pilipino. Sisimulan ito ng isang kanta habang nakapabilog ang mga kasali sa laro. Kung nakalimutan niyo na ang kanta, ganito yun:

Langit lupa impyerno,
im im impyerno,
saksak puso tulo ang dugo,
patay, buhay,
alis ka na diyan!

Kung may royalty lang ang sumulat ng kantang ito malamang ay nagmamayaman na siya ngayon dahil ilang ulit at ilang dekada na rin siyang kinakanta sa kalsada. Sa saliw ng kantang ito ay pipiliin kung sino ang matatanggal hanggang sa magkaubusan at mapili sa huli kung sino ang taya, at saka biglang magtatakbuhan. Sa larong ito nagkakaroon bigla ng langit at impyerno sa mundo. Kung nasa mataas na lugar ka (maaaring bangketa, sa jeep, sa poste, sa puno, sa bubong o kahit saan basta hindi ka nakatapak sa lupa), hindi ka pwedeng mataya at pumalit sa impyerno. At kapag natiyempuhan ka na pakalat-kalat sa lupa, pwedeng-pwede ka niya habulin. Medyo may daya ang larong ito dahil kahit anong sandali na hingalin ka kakahabol sayo ng taya ay maaari kang tumapak agad sa mataas na lugar. Pero dahil sa uto-uto kaming lahat at mabababaw pa mag-isip, hindi namin ito alintana. Buti na lang at walang apoy sa impyerno sa larong ito kundi pare-pareho kaming nasunog.

Dito rin marahil nagsimula ang iba pang larong habulan tulad ng Shake Shampoo at Monkey Anabelle. At hindi ko na maalala kung paano kami natatapos kapag naglalaro nito. Mapapagod na lang kaming lahat kakatakbo at kakasigaw ng VIVA!

Tumbang Preso - kung mayroon kang lata ng gatas at tsinelas, pwedeng pwede ka na mag tumbang preso. Mas makakabuti kung naka Rambo tsinelas ka para sa lamang ka sa lakas at bigat. Pero kung gagamit ng lata ng isang kilong gatas, mabuting magisip-isip muna. Paguran din ang tema ng larong ito. At kung matalas ang mata mo at asintado ka, malaki ang lamang mo. Kung tatamaan mo ang latang nakatayo na ilang metro ang layo at magawa mo itong patumbahin at palayuin, paghahabulin mo ang preso samantalang ikaw naman ay papagurin mo rin ang sarili mo sa paghabol ng tsinelas mo. Biruin mo yun, pagkatapos mong ibato ang tsinelas mo, bigla mong hahabulin. At kung maibabalik ng preso sa dating pwesto ang lata ay maaari ka niyang habulin hanggat hindi mo pa nakukuha ang tsinelas mo. At kung mahahabol ka niya, ikaw naman ang papalit sa kanya bilang preso.

Kung asar sa iyo ang mga kalaro mo, maaari ka nilang pagtulungan sa pamamagitan ng sabay-sabay na pagtira sa lata hanggang sa umabot ito sa kabilang kanto. At maaari rin na tirahin nila ito ng paulit-ulit bago mo pa ito maibalik sa dati nitong pwesto nang nakatayo. Wala ka nang ibang magagawa kundi umayaw at umiyak dahil sa kantiyaw ng mga kalaro mo.

Trumpo - sinong hindi nakakaalam kung ano ang trumpo? Isa na ito sa pinakamaalamat na laruang Pinoy. May dalawang klase ng trumpo: ang kangkarot, mga trumpong malilikot at patalbog-talbog habang umiikot, at ang matining, mga trumpong kalmado lang na umiikot sa isang lugar hanggang sa mahilo. Sa larong ito, gagawa ng isang malaking bilog ang mga kasali at ang trumpo ng taya ang siyang nasa gitna ng bilog, ito ang magiging punterya. Kailangan itong tamaan ng mga manlalaro hanggang sa makalabas sa malaking bilog. At ang sino mang makakapagpalabas ng trumpo ng taya ay magkakaron ng libreng botong sa ulo, hindi ng may ari ng trumpo kundi ng trumpo mismo. Dahil kung ang ulo ng kalaro mo ang bobotongan mo, malamang ay makulong ka dahil ang trumpo mo na may pako ang gagamiting mong pambotong. Kung hindi mo naman matatamaan ang punterya sa gitna ng bilog, maaaring ang trumpo mo ang mabotongan o di naman kaya ay mapasama ka na sa mga punterya ng mga kalaro mo.

Kadalasan sa mga naglalaro nito ay pinapalibutan ng thumb tacks ang mga ulo ng trumpo nila bilang proteksyon. Meron din namang pinapalitan ng concrete nail ang mga pako ng trumpo nila dahil mas matigas ito at mas tumatagal ang tulis. Hindi pwede ang pakong bakla bakya.
TRIVIA:
- ang tawag sa tali na ginagamit sa trumpo ay tsate.
- kaya kong paikutin ang trumpo sa palad ko. Pero hindi ko pa ito nagagawang paikutin sa aking bumbunan o sa bumbunan ng mga kalaro ko.

Teks - alam nating lahat na hindi SMS ang tinutukoy ko dito kundi ang maliliit na laruang karton na may pelikula sa mga mukha nila na parang ginawang komiks. Parang pustahan ang kinasanayang laro ng teks. May pamato ka, may pamato ang kalaban mo at isang panggulo. May kakaibang tira ang paglalaro ng teks na ang mga batang kalye lang na tulad ko ang nakakaalam. Ito yung pagpapaikot nito sa hangin gamit ang pagpitik ng daliri. Kapag lumabas ang pamato ng kalaban, kanya ang teks na ipinusta mo. Kapag iyo naman ang lumabas, kailangan niyang bayaran ang taya mo. At kung ang panggulo ang lumabas, tabla ang laban. Magtatagal ang larong ito hanggang sa magkaubusan at maaari ka nang humamon ng ibang manlalaro.

Dahil sa larong ito, natuto akong magbilang dahil kakaiba ang pagbibilang kapag nagbabayaran na. Nagkaron din ito ng kakaibang rendition para sa mga bastos na iniiwasan ko dahil sa gusto kong panatilihing malinis ang kamalayan ko. At kung maramihan naman ang taya, dangkalan naman ang bayaran. Pero kahit pagsunud-sunorin mo ang numero sa teks mo, hindi mo mabubuo ang pelikula dito.

Maliban sa pelikula, nauso rin ang teks na anime at iba pang palabas sa telebisyon. Sayang nga lang at nawala na ang mga ito ngayon. Sana may teks na Dyesebel o kaya ay Caregiver.

Mga Larong may Riyo at Garter - kung patok sa mga kalalakihan ang trumpo at teks, panalo naman sa mga kababaihan ang Chinese Garter. Hindi ko alam kung anong kinalaman ng mga Intsik sa larong ito pero alam kong napapa-singkit ang mga mata ng mga totoy at hindi maipaliwanag ang kanilang mga ngiti kapag nagsimula nang maglundagan ang mga nene. May kakaibang tanawin ata kapag tumatalon na sila. Nagkaron din ito ng variation na mas kilala sa tawag na 10-20. At sumisingkit pa rin ang mga mata ng mga totoy sa larong ito.

Kung may chinese garter sa mga nene, mayroon namang dampa sa mga totoy. Kung ang matatanda ang tatanungin mo dito, malamang ay isang uri ng bahay ang tukuyin nila. Pero kung mga bata ang tatanungin mo nito, isa lang ang papasok sa mga utak nila, kung mayron man silang utak. Yan ay ang riyo. Ito ay isang magaan at maliit na uri ng goma na madalas na ginagamit na pang-ipit ng buhok. Sa pamamagitan ng kamay at hangin na lumalabas mula rito ay “dadampain” ang riyo. Paunahan hanggang sa makaabot sa finish line.

Ang mga larong pambata na aking nabanggit ay iilan lamang sa mga kinagisnan nating lahat. Sinong makakalimot sa Patintero, Adding, Tsato, Paway, Alog-Tansan at ang paborito kong Habulang Gahasa Ligtasan. Kung ilalagay ko lahat ng mga larong alam ko malamang ay makapagsulat na ako ng isang buong libro. Nakakalungkot lamang na ang mga larong ito ay unti-unti nang nawawala, nakakalimutan at napapalitan na ng mga modernong laro. Ang mga kinahuhumalingang laro ng mga kabataan ay sumasabay sa pagbabago ng panahon.

Aminin na nating lahat na dahil sa mga larong ito, naging makulay ang ating pagkabata. Maaaring dahil sa mga larong ito, nakilala mo ang iyong pers kras. Maaari din na dahil dito naranasan mong makipagsuntukan sa mga kalaro mo. Natuto ka ring mang-asar, mangantiyaw at mandaya. Dahil sa mga larong ito, nagkaroon tayo ng mga salitang tulad ng balaongga, taym pers at marami pang iba.

Hindi natin maikakaila na ang mga larong ito ay bahagi na ng ating kultura. At ang kultura ay pagkakakilanlan ng isang nasyon. At dahil din sa larong ito, nagkakaron tayo ng kamalayan na nabibilang tayo sa iisang grupo na may iisang kulay at iisang dugo. Higit sa lahat, natuto tayong makipagkaibigan.

Pasukan na naman! Opisyal nang bukas ang bagong taon ng eskwela (SY 2008-2009).

Tiyak iba-iba ang saloobin ngayon ng mga estudyanteng Pinoy. Maaaring may ilan na sabik nang pumasok sa eskwela, lalo na ang mga bagong papasok sa elementarya, hayskul o kolehiyo. May ilan din siguro na ayaw pang bumalik eskwela dahil bitin sa bakasyon at sinusulit ang buhay tambay. At siguradong may mga estudyante riyan na sabik na sabik na, hindi dahil sa gusto na nila pumasok, kundi dahil makaka-delihensiya na ulit ng baon kay ina at may dahilan na para makahingi ng pera kay ama para sa mga school projects, kahit wala.

At tiyak napapakamot na lang ng ulo ang maraming magulang dahil sa patuloy na pagmahal ng presyo ng pag-aaral dito sa ating bansa, mapa pampubliko man o pribado. Ngunit dahil sa hindi mamatay-matay na kasabihang iyan lang ang kayamanang mapapamana namin sa aming mga anak, patuloy pa rin sa sila sa pagsisikap para mabigyan ng magandang edukasyon ang kanilang mga anak. At patuloy din sila sa pagkakamot ng ulo.

Noong nasa elementarya ako, nagsimula ako sa tatlumpung piso tatlumpisong (P 3.00) baon. Sakto lang para sa noo’y P 1.50 na halaga ng tinapay, pambara, at P 1.50 na halaga ng inumin, panulak. Ni wala akong pambili ng kendi o kahit maning hubad para naman magkaron ako ng tinga na sisingit sa ngipin ko, at maramdaman kong may kinain ako. Hindi rin naman ako namamasahe dahil nilalakad ko lang ang eskwelahan ko kapag papasok, kaya saktong sakto lang ang baon ko. Pero tumaas naman ang baon ko at naging limampiso (P 5.00) noong ako’y nasa ika-anim na baitang na. Kahit paano ay may pang kendi na ako at nakakabili na ng maning hubad.

Naranasan ko rin dati ang pilit na pagpapaubos sa amin ng ibinebentang pagkain tuwing recess namin. Ang sistema kasi, may nakalaan na basket kung saan naroroon ang mga pagkain (tinapay, juice, cornick, maning hubad, beans, dilis, saging atbp.) na ibebenta sa aming section. Kailangan naming maubos ang laman nito at kahit hindi namin gusto ay kailangan naming gustuhin. Minsan ay dumating na sa punto na isa-isa na kaming kinakapkapan ng bulsa at kapag may kumalansing, babay na sa barya. Sa halip na may pang laro pa ako ng video game na hinuhulugan ng piso, napupunta lahat sa maalat na maning hubad.

But wait! There’s more!

Nakaranas na rin ako ng mga guro na ume-extra at kung ano-anong tsokolate at kendi ang binebenta sa amin. Hindi naman ito sapilitan, lalo na sa lagay ko dahil kahit anong gawin kong pilit sa sarili ko ay hindi naman ako makakabili dahil sa wala na akong pera. Kaya ang mga can-afford kaklase ko na lang ang nakaka-bili at wala akong ibang pagpipilian kundi pagtiyagaan ang maning hubad. Pero noong hayskul ako, tocino at longganisa na ang inilalako ng isa sa mga naging teacher ko.

Maliban dito hindi ko rin malilimutan ang samu’t saring tiket na ipinagbili sa amin. Karamihan dito ay pa-raffle ng kung anong organisasyon na taon-taon na lang kung dumating. At sa buong anim na taon ko sa elementarya, ni minsan ay wala akong narinig na may nanalo. At nagpatuloy rin ito hanggang hasykul na ako. Eh apat na taon yun, eh di sampung taon na lahat lahat.

Dito ko rin nagawang pagkasiyahin sa bag at bitbitin ang hindi bababa sa sampung libro, labindalawang notebook, mga quiz booklets, papel, pamphlets at iba pa, araw-araw! Isipin mo na lang na may naka-sampay na malaking bag sa likod ko at may hawak pa ako sa magkabilang kamay ko. Kulang na lang ay magdala ako ng maleta para isang lalagyan na lang. Buti na lang at sagana ako sa maalat na maning hubad na naging sikreto ko para lumakas ang katawan ko at makaalpas sa torture na dulot ng pag-aaral.

At sa tuwing matatapos ang school year, diyan na biglang maglilitawan ang mga tagong bayarin. May mga pagkakataong kapalit ng pirma ng guro mo sa clearance ay kailangan mong magpasa ng floor wax o kaya ay pentel pen. At gagawing hostage ang report card mo kapag hindi ka nagbayad ng inutang mong tocino.

Hindi na lingid sa kaalaman nating lahat ang mga ganitong suliranin. Idagdag pa riyan ang kakulangan sa silid aralan, kakulangan sa guro at kakulangan ng mismong eskwelahan. Ilang beses na rin tayong nakarinig ng mga istorya ng mga estudyanteng tumatawid ng ilog at bundok para makapasok sa paaralan. Nakarinig na rin tayo ng mga gurong isinasakripisyo ang kanilang personal na buhay, maihatid lang ang kanilang serbisyo at ang sinumpaang tungkulin bilang isang guro.

Gayunpaman, walang pagbabago, At taon-taon na lang, pare-parehong istorya ang naririnig natin. Napapakamot na lang ako ng ulo.

Paano maitataas ang kalidad ng edukasyon sa Pilipinas kung ang sistema ng edukasyon ay bumababa?